Francis Bacon ve Victor Willing Müdahalesiyle | Pera Müzesi

“Resim yapmak, bir şeyin başına ne geleceğini bilmeyi de gerektirir, bilmemeyi de.” Frank Bowling’in resimlerine bakarken aklımdan geçen düşünce bu. Çünkü onun tuvallerinde boya, sanatçının elinde uslu uslu bekleyen bir malzeme olmaktan çoktan çıkmış. Kimi yerde akmış, kimi yerde üst üste yığılmış, kimi yerde başka bir rengin altında kaybolmuş. Bowling bütün bunları bir araya getirip kendine ait bir dünya kurmuş. Açıkçası boyayla bu kadar iyi anlaşabilen bir sanatçıya biraz imrendim.

Pera Müzesi’ndeki Yaratım ve Yıkım sergisi, Frank Bowling’in altmış yılı aşan üretimini Francis Bacon ve Victor Willing’in yapıtlarıyla buluşturuyor. Alistair Hicks’in küratörlüğündeki seçki, üç ressamın farklı sanat anlayışlarını aynı çatı altında karşılaştırıyor. Üstelik aralarındaki ilişki yalnızca sanat tarihi üzerinden kurulmuş bir yakınlık da sayılmaz. Bowling ve Willing, Royal College of Art yıllarında tanışmış; Bacon ile Bowling arasında da kısa ama etkili bir dostluk yaşanmış.

1934’te Britanya Guyanası’nda doğan Bowling, henüz genç yaşta Londra’ya taşınmış, ardından New York’ta yaşamaya başlamış. Bu iki şehir, sanatçının resim dilinin oluşumunda önemli bir yer tutmuş. İngiliz resim geleneğiyle Amerikan soyutlamasının karşılaşmasından kendine özgü bir ifâde alanı çıkarmış. Ancak Bowling’in hayatını birkaç şehir ve sanat akımı üzerinden anlatmak, onun resimlerine biraz haksızlık olur. Çünkü asıl hikâye, boyanın başına gelenlerde saklı.

1967–1971 yılları arasındaki Harita Resimleri bu açıdan oldukça ilginç. Afrika, Güney Amerika ve Avustralya’nın kıta biçimleri, geniş renk alanlarının üzerine yerleştirilmiş. İlk bakışta bir atlasın sayfalarından çıkmış izlenimi veren bu görüntüler, biraz daha dikkatli bakınca bambaşka bir anlam kazanıyor. Haritalar, bildiğimiz coğrafyayı anlatırken Bowling’in kişisel dünyasına da açılıyor. Guyana’dan Londra’ya, oradan New York’a uzanan bir hayatın izleri renklerin arasında. Coğrafya derslerinde ülkelerin sınırlarını ezberlemek zorunda kalan çocuklar, keşke haritalara biraz da Bowling’in gözünden bakabilseydi.

Sergide benim için en özel duraklardan biri Mother’s House Revisited (Annemin Evine Yeniden Bakış, 2026). Bowling, Guyana’da çocukluğunun geçtiği annesinin evine yıllar sonra yeniden bakmış. Bu ev imgesi, sanatçının üretiminde uzun zamandır yer alıyor. İnsan büyüdükçe çocukluğunun evini de başka türlü hatırlıyor. Bir zamanlar kocaman görünen odalar küçülüyor, yıllarca önemsiz sandığımız bir ayrıntı birdenbire başrole geçiyor. Bowling’in aynı eve yıllar sonra yeniden dönmesi, bana çocukluğun insanın içindeki en uzun sanat projelerinden biri olduğunu düşündürdü.

Sanatçının boya kullanımı ise başlı başına ayrı bir merak konusu. Tuvale dökülen boyalar, akrilik jeller, köpük, kolaj ve buluntu nesneler… Bowling, farklı malzemeleri bir araya getirerek yüzeyin alışılmış sınırlarını genişletmiş. Bir resmin nasıl başlayacağına dair fikri var elbette; ancak ortaya çıkan her ayrıntıyı önceden belirlemek yerine oluşan sonuçlarla çalışmış. Burada biraz caz müziğini hatırladım. Ana tema belli, ama müzisyenin asıl mahareti doğaçlamada. Bowling’in tuvallerinde de renkler zaman zaman kendi solosunu alıyor.

Francis Bacon’ın sergideki varlığı ise bu renkli dünyanın karşısına bambaşka bir atmosfer çıkarıyor. Bacon’ın insan bedenini çarpıtan, figürü psikolojik bir gerilimin içine yerleştiren resimleriyle Bowling’in geniş renk alanları arasında belirgin bir karşıtlık var. Victor Willing’in Head VI adlı yapıtı da bu karşılaşmaya başka bir boyut ekliyor. Hicks, Bacon ve Willing’in eserlerini Bowling’in resimleri arasında yol bulmamıza yardım eden pusula noktaları olarak tanımlamış.

Serginin adındaki yaratım ve yıkım sözcükleri de boşuna seçilmemiş. Bowling boyayı katman katman tuvale taşırken Bacon kimi zaman yaptığı resmi bozup yeniden ele almış. Willing ise geometrik düzenlerle figüratif anlatım arasında kendine başka bir alan açmış. Birinde akış, diğerinde müdahale, ötekinde düzen arayışı… Üç farklı karakter, üç farklı resim anlayışı.

Frank Bowling bugün 92 yaşında. Hâlâ çalışıyor, yeni malzemeler deniyor, yıllar önce başladığı konulara başka gözlerle bakıyor. Sanatçının üretiminde beni asıl etkileyen de bu süreklilik. Bir insanın altmış yılı aşkın süre aynı mesleğe, aynı meraka ve aynı sorulara bağlı kalabilmesi başlı başına hayranlık uyandırıcı. Üstelik Bowling’in cevabı hiçbir zaman tek bir resimde tamamlanmış görünmüyor.

Hayatta her şeyi kontrol etmeye çalışırken kaçırdığımız güzellikler var. Bowling’in tuvallerinde rastlantıya ayrılmış o küçük alan, insana biraz daha cesur davranmayı hatırlatıyor.

YAZAR: NURÇİN ENGİN